27.09.2017

Podwyższenie kapitału zakładowego Artikel Puchala

Podwyższenie kapitału zakładowego w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością a brak wniesienia wkładu na pokrycie podwyższonego kapitału przez nowego wspólnika

Często spotykaną praktyką w czasie funkcjonowania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest decyzja o podwyższeniu jej kapitału zakładowego. Dla przypomnienia, obecne przepisy Kodeksu spółek handlowych określają minimalną wysokość kapitału zakładowego sp. z o.o., tj. 5.000 zł. Spółki bazujące na tym minimalnym poziomie nie są w stanie wypracować silnej pozycji na rynku. Częstym problemem z jakim się borykają jest brak możliwości zaciągnięcia kredytu (pożyczki) na preferencyjnych warunkach, czy też brak możliwości pozyskania inwestorów lub partnerów biznesowych.

Powyższe uniemożliwia spółkom zaangażowanie się w wiele przedsięwzięć gospodarczych, albowiem ich własny majątek jest niewystarczający. Dlatego też w celu zapewnienia spółce odpowiednich warunków rozwoju, wspólnicy podejmują decyzję o podwyższeniu jej kapitału zakładowego, co z jednej strony zapewni spółce dodatkowe środki pieniężne lub aporty, a z drugiej strony uwiarygodni i umocni jej pozycję w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących na rynku. Należy jednak pamiętać, że podwyższenie kapitału zakładowego sp. z o.o. może odbyć się jedynie na zasadach uregulowanych w Kodeksie spółek handlowych.

Podwyższenie kapitału zakładowego następuje przez podwyższenie wartości nominalnej udziałów istniejących lub ustanowienie nowych (art. 257 § 2 k.s.h.). Obecnie podwyższenie kapitału zakładowego spółki może być dokonane w jeden z następujących sposobów:
1) przez zmianę dotychczasowej umowy spółki,
2) bez zmiany pierwotnej umowy spółki – jednak na podstawie jej postanowienia.

W ramach niniejszego opracowania zostanie omówiony pierwszy sposób, który niesie za sobą konieczność zmiany dotychczasowej umowy spółki. Zmiana umowy spółki następuje w drodze uchwały zgromadzenia wspólników, która zapada większością co najmniej 2/3 głosów oddanych. Uchwała wspólników o podwyższeniu kapitału zakładowego musi być zaprotokołowana notarialnie, a dla jej skuteczności niezbędne jest ponadto dokonanie wpisu podwyższenia kapitału do rejestru sądowego (art. 255 k.s.h.).

Przyjmijmy, że wspólnicy spółki z o.o. podjęli uchwałę o podwyższeniu kapitału zakładowego poprzez utworzenie nowych udziałów. W uchwale postanowiono również, że nowo utworzone udziały zostaną zaoferowane osobom spoza grona wspólników. W tym miejscu należy pamiętać o tym, że jeżeli umowa spółki lub uchwała o podwyższeniu kapitału nie stanowi inaczej, dotychczasowi wspólnicy mają prawo pierwszeństwa do objęcia nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym w stosunku do swoich dotychczasowych udziałów (art. 258 k.s.h.). Aby objąć nowo utworzony udział (udziały) wspólnik musi złożyć notarialne oświadczenie o objęciu. Oświadczenie takie powinno być złożone nie później niż w ciągu miesiąca od wezwania wspólników przez zarząd do wykonania pierwszeństwa.

Jeżeli żaden z dotychczasowych wspólników nie złoży oświadczenia o objęciu nowych udziałów, wówczas udziały te mogą zostać objęte przez osobę spoza grona wspólników. W takim przypadku osoba ta musi złożyć oświadczenie w formie aktu notarialnego o przystąpieniu do spółki oraz objęciu udziału lub udziałów o oznaczonej wartości nominalnej (art. 259 k.s.h.).
Ostatnim i zarazem kluczowym elementem jest zgłoszenie podwyższenia kapitału zakładowego do sądu rejestrowego (art. 262 k.s.h.). Podwyższenie kapitału zakładowego następuje bowiem z chwilą wpisania do rejestru.

Obowiązek zgłoszenia spoczywa na zarządzie spółki. Do zgłoszenia podwyższenia kapitału zakładowego należy dołączyć:
1) uchwałę o podwyższeniu kapitału zakładowego,
2) oświadczenia o objęciu udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym,
3) oświadczenie wszystkich członków zarządu, że wkłady na podwyższony kapitał zakładowy zostały w całości wniesione.

Jeżeli podwyższenie kapitału zakładowego następuje w trybie zmiany umowy spółki, obowiązuje sześciomiesięczny termin na zgłoszenie zmiany do rejestru przedsiębiorców KRS (art. 169 w zw. z art. 256 § 3 k.s.h.).

Mając na uwadze powyższe, procedura podwyższenia kapitału zakładowego w spółce z o.o. wydaje się być przejrzysta. Niemniej w praktyce wspólnicy mogą napotkać problemy uniemożliwiające dokonanie wpisu podwyższenia kapitału do rejestru. Z taką sytuacją będziemy mieli do czynienia, jeżeli wspólnik przystępujący do spółki złożył co prawda oświadczenie o objęciu udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym, jednakże nie wniósł wkładu na podwyższony kapitał zakładowy.

Zasadniczą kwestią w takim przypadku jest odpowiedź na pytanie, czy wobec braku wniesienia wkładu przez nowego wspólnika w ogóle aktualizuje się obowiązek zarządu zgłoszenia podwyższenia kapitału zakładowego do rejestru? Zgodnie z dominującym poglądem doktryny obowiązek ten w ogóle nie aktualizuje się, albowiem okolicznością, która powoduje powstanie po stronie członków zarządu obowiązku dokonania zgłoszenia, jest objęcie nowo utworzonych udziałów przez wspólników lub osoby przystępujące do spółki oraz dokonanie przez te osoby pełnych wpłat na udziały – ze względu na wymóg złożenia oświadczenia o pełnym objęciu udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym*. Innymi słowy 6-miesięczny termin na zgłoszenie do rejestru podwyższenia kapitału zakładowego zaczyna biec od dnia wystąpienia zdarzenia uzasadniającego dokonanie wpisu, czyli w omawianym przypadku od dnia, w którym wniesione zostały już wszystkie wkłady na podwyższenie kapitału i złożone zostały wszystkie oświadczenia o objęciu nowych udziałów. Jak już wskazano powyżej, podwyższenie kapitału zakładowego następuje dopiero z chwilą wpisu do rejestru. Sama uchwała wspólników w przedmiocie podwyższenia kapitału zakładowego nie wywołuje jakichkolwiek skutków prawnych. Wobec powyższego, w rzeczywistości nie dochodzi do podwyższenia kapitału zakładowego.

Powyższe rozwiązanie może jednak nie być satysfakcjonujące dla wspólników spółki. Jak już wcześniej wskazano, podwyższenie kapitału zakładowego niesie za sobą wymierne korzyści dla spółki, dlatego też wspólnicy winni dążyć do zapewnienia pokrycia podwyższonego kapitału zakładowego, aby umożliwić jego rejestrację. W tym miejscu należy wskazać, że w doktrynie pojawił się pogląd, zgodnie z którym złożenie przez nowego wspólnika oświadczenia o przystąpieniu do spółki oraz objęciu udziału (udziałów) w podwyższonym kapitale zakładowym rodzi zobowiązanie do pokrycia tego udziału odpowiednim wkładem pieniężnym lub niepieniężnym**.

Czy w takim razie istnieje możliwość wniesienia powództwa o zapłatę przeciwko osobie, która złożyła spółce oświadczenie o przystąpieniu i objęciu udziału (udziałów) w podwyższonym kapitale zakładowym? Część autorów wskazuje, że nie ma takiej możliwości, jednakże praktyka orzecznicza pokazuje, że tego typu sprawy są rozpoznawane przez sądy – np. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 16.10.2013 r., sygn. akt I ACa 1011/13. W takich przypadkach po stronie powodowej występuje spółka z o.o. Należy jednak zastanowić się, czy powyższe rozwiązanie w pełni satysfakcjonowałoby wspólników. Biorąc pod uwagę aktualną szybkość postępowań przed sądami powszechnymi, a raczej jej brak, skierowanie sprawy o zapłatę na drogę postępowania sądowego mogłoby znacząco wydłużyć oczekiwanie na pokrycie całości udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym.

W tym miejscu godzi się przestrzec członków zarządu spółki przed składaniem nieprawdziwego oświadczenia co do wniesienia w całości wkładów na podwyższony kapitał zakładowy. Po pierwsze, w myśl art. 291 k.s.h. jeżeli członkowie zarządu umyślnie lub przez niedbalstwo podali fałszywe dane w oświadczeniu, o którym mowa w art. 262 § 2 pkt 3, odpowiadają wobec wierzycieli spółki solidarnie ze spółką przez trzy lata od dnia zarejestrowania spółki lub zarejestrowania podwyższenia kapitału zakładowego. Nawet jeżeli w późniejszym okresie dojdzie faktycznie do uregulowania wkładów w podwyższonym kapitale zakładowym, to nie spowoduje to zniesienia odpowiedzialności członków zarządu. Po drugie, członek zarządu składając fałszywe oświadczenie o wniesieniu wkładu na podwyższony kapitał zakładowy popełnia przestępstwo – art. 587 k.s.h.

Wydaje się zatem, że w sytuacji niewywiązania się wspólnika ze swojego zobowiązania do pokrycia nowo objętych udziałów, w celu doprowadzenia do jak najszybszego zarejestrowania podwyższenia kapitału zakładowego, konieczne będzie objęcie powyższych udziałów przez innego wspólnika (osobę spoza grona wspólników), który wniesie wymagany wkład. W takim przypadku należy jednak przyjąć, że spółka traci możliwość skierowania sprawy o zapłatę przeciwko osobie pierwotnie zobowiązanej do pokrycia nowych udziałów, albowiem udziały te zostały już pokryte. W wyroku z dnia 28.04.2015 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I ACa 215/15 przesądził, że nie ma przeszkód prawnych do tego, aby wierzytelność spółki z o.o. z tytułu objętych udziałów pokrywanych wpłatami gotówkowymi została zaspokojona przez innego wspólnika działającego na podstawie ustaleń ze wspólnikiem, wspólnikami, którzy byli zobowiązani do jej zaspokojenia. Analiza uzasadnienia wyroku prowadzi wprost do wniosku, że w sprawie zasadniczą kwestią było to, czy wkłady na pokrycie podwyższonego kapitału zakładowego zostały wniesione czy też nie. Natomiast stosunek łączący wspólników, na podstawie którego jeden z nich dokonał wpłat, jest z punktu widzenia spółki irrelewantny.

Na zakończenie godzi się również wskazać, że w doktrynie wykształcił się jeszcze jeden pogląd, zgodnie z którym w stosunku do wspólnika, który nie wywiązał się ze swojego zobowiązania przysługuje roszczenie odszkodowawcze.

Partner do kontaktu: Maciej Puchala, adwokat, (Maciej.Puchala@bunk-alliance.de )

________________________________________
* A. Szajkowski, M. Tarska (in:) Kodeks [Gesetzbuch], 2005, Band II, Seite 784,
** A. Kidyba, Komentarz aktualizowany do art. 1-300 Kodeksu spółek handlowych [Aktualisierter Kommentar zum Art. 1-300 des poln.Handelsgesellschaftsgesetzbuches], LEX 2017.